Umowa zlecenie a umowa o pracę – kluczowe różnice i najczęstsze problemy.

Umowa zlecenie, umowa o pracę – charakter prawny obu umów

Umowa o pracę uregulowana jest w przepisach kodeksu pracy i prowadzi do nawiązania stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 kodeksu pracy – przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczony przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Z kolei umowa zlecenie została uregulowana w kodeksie cywilnym i należy do kategorii umów starannego działania. Jej istotą jest zobowiązanie zleceniobiorcy do dokonania określonych czynności dla zleceniodawcy, bez elementu podporządkowania charakterystycznego dla stosunku pracy.

Podporządkowanie, a samodzielność wykonawcy

Jednym z najistotniejszych kryteriów odróżniających umowę o pracę od umowy zlecenia jest podporządkowanie pracownicze. W ramach stosunku pracy pracownik zobowiązany jest do stosowania się do poleceń pracodawcy dotyczących organizacji pracy, o ile oczywiście nie pozostają one w sprzeczności z przepisami prawa lub umową.

W przypadku umowy zlecenia co do zasady brak jest tak rozumianego podporządkowania. Zleceniobiorca zachowuje większą autonomię w zakresie sposoby i organizacji wykonywania powierzonych czynności, odpowiadając przede wszystkim za należyte ich wykonanie.

Czas i miejsce wykonywania pracy

Stosunek pracy charakteryzuje się wykonywaniem pracy w określonym miejscu i czasie, ustalonym przez pracodawcę. Pracownik pozostaje wówczas w dyspozycji pracodawcy w godzinach pracy, co ma istotne znaczenie np. dla kwestii ewidencji czasu pracy.

Przy umowie zlecenia strony mają większą swobodę w zakresie ustalania czasu i miejsca realizacji zlecenia, o ile oczywiście nie narusza to istoty zobowiązania.

Uprawnienia wynikające z umowy

Zawarcie umowy o pracę skutkuje objęciem pracownika pełnym reżimem prawa pracy, w tym prawem do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia za czas choroby, ochrony trwałości stosunku pracy w określonych przypadkach oraz minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Z kolei umowa zlecenie nie zapewnia analogicznych uprawnień chyba, że strony postanowią inaczej lub wynika to z przepisów szczególnych.

Jakie jest ryzyko pozornego zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia?

W praktyce bardzo często dochodzi do sytuacji, w których umowa zlecenie wykorzystywana jest w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów pracy, o charakterze łączącego strony stosunku prawnego decyduje rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie nazwa umowy.

W wyroku z dnia 17 maja 2016 r. Sąd Najwyższy wskazał, iż w świetle art. 22 § 1, § 11 i § 12 k.p., pierwszorzędne znaczenie dla oceny charakteru zatrudnienia ma nie tyle treść umowy zawartej między stronami, ile sposób jej wykonywania. Strony nie mogą swoją wolą wyłączyć bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa pracy. Gdy umowa faktycznie jest wykonywana w warunkach wskazujących na stosunek pracy, to o charakterze łączącego strony stosunku prawnego decyduje to ustalenie, a nie treść oświadczeń woli złożonych przy jej zawieraniu. Sąd Najwyższy raz jeszcze podkreślił, że pierwszorzędne znaczenie ma sposób wykonywania umowy, a nie jej nazwa czy treść (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt I PK 139/15).

W przypadku stwierdzenia, że praca była wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy, możliwe jest ustalenie istnienia umowy o pracę, zarówno w drodze postępowania sądowego, jak i w wyniku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Sąd Najwyższy w ww. wyroku jednoznacznie zauważył, że tak skonstruowane przepisy kodeksu pracy mają na celu ochronę pracownika jako strony słabszej. Niejednokrotnie bowiem pracodawca wymusza określoną nazwę i treść umowy wskazując na umowę cywilnoprawną, mimo że na jej podstawie realizuje stosunek pracy.

Konsekwencje prawne nieprawidłowej kwalifikacji umowy

Nieprawidłowe zastosowanie umowy zlecenia zamiast umowy o pracę może prowadzić do istotnych konsekwencji prawnych, w tym obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, odpowiedzialności wykroczeniowej pracodawcy, a także roszczeń pracowniczych po stronie osoby wykonującej pracę.

Podsumowanie

Wybór między umową o pracę a umową zlecenia powinien każdorazowo odpowiadać rzeczywistemu charakterowi współpracy. Kluczowe znaczenie mają elementy takie jak podporządkowanie, sposób organizacji pracy oraz zakres samodzielności wykonawcy. W razie wątpliwości zasadne jest dokonanie analizy prawnej konkretnego stanu faktycznego przed zawarciem umowy.

Zapraszam do kontaktu!

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]