Podżeganie i pomocnictwo – na czym polega odpowiedzialność karna za nakłanianie do przestępstwa i udzielenie pomocy?

Czym jest podżeganie?

Podżeganie zostało uregulowane w art. 18 § 2 kodeksu karnego, zgodnie z którym:

Art. 18. § 2. Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego. Podżeganie polega więc na nakłanianiu innej osoby do dokonania czynu zabronionego. Istotą tego zachowania jest oddziaływanie na decyzję drugiej osoby w taki sposób, aby skłonić ją do popełnienia przestępstwa. Nakłanianie może przybrać różne formy. Może polegać na namawianiu, przekonywaniu, wywieraniu presji psychicznej czy przedstawianiu korzyści wynikających z popełnienia czynu zabronionego. Dla oceny prawnej istotne znaczenie ma jednak nie sama treść wypowiedzi, lecz to, czy zachowanie danej osoby spełnia ustawowe przesłanki podżegania. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, iż podżeganie wymaga wymiaru bezpośredniego. Oznacza to, że podżegający musi chcieć, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego. Nie wystarczy samo przewidywanie, że ktoś może popełnić przestępstwo.

Czym jest pomocnictwo?

Z kolei pomocnictwo zostało określone w art. 18 § 3 kodeksu karnego, zgodnie z którym: Art. 18. § 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie. W przeciwieństwie do podżegania, którego istotą jest nakłanianie do popełnienia czynu, pomocnictwo polega na stworzeniu warunków ułatwiających jego realizację. Przykładem może być przekazanie sprawcy narzędzi, udostępnienie samochodu z przeznaczeniem do wykorzystania przy popełnieniu przestępstwa. Warto podkreślić, iż pomocnictwo może mieć charakter fizyczny, na przykład poprzez dostarczenie potrzebnych przedmiotów, albo intelektualny, polegający na udzieleniu rady lub informacji. Zasadnicze znaczenie ma jednak świadomość i zamiar osoby udzielającej pomocy. Zgodnie z art. 18 § 3 kodeksu karnego pomocnictwo zachodzi, gdy sprawca, w zamiarze aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie. Odpowiedzialność może dotyczyć również zaniechania, jeżeli dana osoba miała prawny, szczególny obowiązek niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego. Samo udostępnienie przedmiotu, przekazanie informacji czy wykonywanie określonej czynności nie oznacza zatem automatycznie pomocnictwa. Konieczna jest oceny wszystkich okoliczności sprawy, w tym wiedzy, zamiaru oraz rzeczywistego charakteru zachowania danej osoby.

Podżeganie a pomocnictwo – najważniejsze różnice

• podżeganie polega na nakłanianiu innej osoby do popełnienia czynu zabronionego,
• pomocnictwo polega na ułatwianiu innej osobie popełnienia takiego czynu,
• podżeganie wymaga zamiaru bezpośredniego nakłonienia innej osoby do dokonania czynu zabronionego,
• pomocnictw wymaga zamiaru, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, przy czym zamiar pomocnika może być bezpośredni albo ewentualny.

Rozróżnienie tych instytucji ma istotne znaczenie dla oceny odpowiedzialności karnej. W praktyce decydujące mogą okazać się szczegóły dotyczące zachowania danej osoby, jej wiedzy o planowanym przestępstwie oraz celu podejmowanych działań.

Czy podżegacz i pomocnik odpowiadają tak samo jak sprawca?

Zgodnie z art. 19 § 1 kodeksu karnego sąd wymierza karę za podżeganie i pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo. Nie oznacza to jednak, że podżegacz lub pomocnik zawsze otrzyma taką samą karę, jak osoba, która bezpośrednio popełniła przestępstwo.

Przy ustalaniu wymiaru kary sąd uwzględnia między innymi okoliczności konkretnej sprawy, stopień winy, społeczną szkodliwość czynu oraz rolę, jaką dana osoba odegrała w jego popełnieniu. Ocena odpowiedzialności nie może zatem ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia, że dana osoba miała kontakt ze sprawcą albo wykonała czynność, która pośrednio okazała się przydatna do popełnienia przestępstwa.

Czy można odpowiadać za podżeganie lub pomocnictwo jeśli przestępstwo nie zostało popełnione?

Tak. Brak dokonania przestępstwa przez osobę, do której skierowano nakłanianie lub której udzielono pomocy, nie zawsze wyłącza odpowiedzialność karną.

Zgodnie z art. 22 kodeksu karnego jeżeli czynu zabronionego jedynie usiłowano dokonać, podżegacz albo pomocnik odpowiada jak za usiłowanie. Z kolei jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia.

Jak ustala się odpowiedzialność za podżeganie i pomocnictwo?

W sprawach dotyczących podżegania i pomocnictwa szczególnie istotne jest ustalenie, jaki był rzeczywisty charakter zachowania podejrzanego lub oskarżonego. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• treść wiadomości, rozmów i innych form komunikacji,
• relacje pomiędzy osobami uczestniczącymi w zdarzeniu,
• wiedza danej osoby o planowanym czynie,
• zamiar, z jakim podejmowała określone działania,
• związek jej zachowania z planowanym przestępstwem,
• okoliczności wskazujące na to, czy doszło do nakłaniania lub świadomego ułatwiania czynu zabronionego.

Pamiętać należy, że nie każda rozmowa o przestępstwie stanowi podżeganie, podobnie jak nie każda czynność, która obiektywnie ułatwiła sprawcy działanie, automatycznie oznacza pomocnictwo. Odpowiedzialność karna wymaga wykazania przesłanek przewidzianych w przepisach prawa.

Pomoc prawna w sprawach dotyczących podżegania i pomocnictwa

Zarzut podżegania lub pomocnictwa może wiązać się z poważnymi konsekwencjami prawnymi. Dlatego istotne jest możliwie wczesne przeanalizowanie okoliczności sprawy, zgromadzonego materiału dowodowego oraz podstaw prawnych odpowiedzialności.

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Sam fakt pozostawania w kontakcie ze sprawcą, znajomości jego planów czy wykonania określonej czynności nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa.

Jeżeli postawiono Ci zarzut podżegania lub pomocnictwa albo obawiasz się odpowiedzialności karnej w związku z zachowaniem innej osoby, warto skonsultować sprawę z profesjonalnym pełnomocnikiem. Profesjonalna analiza prawna pozwala ocenić charakter zarzucanego zachowania, ustalić możliwe kierunki obrony i dobrać działania odpowiednie do okoliczności konkretnej sprawy.

Zapraszam do kontaktu!

Kancelaria Adwokacka Joanna Orzoł-Pabich ul. Piłsudskiego 4A/U1 73-110 Stargard

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]