Akt poświadczenia dziedziczenia – szybsza alternatywa dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku

Czym jest akt poświadczenia dziedziczenia?

Akt poświadczenia dziedziczenia jest dokumentem sporządzanym przez notariusza, który – po dokonaniu wpisu do Rejestru Spadkowego – wywołuje takie same skutki prawne, jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to, że stanowi urzędowe potwierdzenie, kto jest spadkobiercą oraz w jakich udziałach nabył spadek.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobiercy mogą m.in. dokonać wpisu prawa własności do księgi wieczystej, dysponować odziedziczonym majątkiem, przeprowadzić formalności bankowe, zgłosić nabycie prawa do urzędu skarbowego czy sprzedać odziedziczoną nieruchomość.

Podstawą prawną tej instytucji stanowią przede wszystkim przepisy art. 95a-96p ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – prawo o notariacie, natomiast materialnoprawne zasady dziedziczenia regulują przepisy kodeksu cywilnego.

Deklaratoryjny charakter aktu poświadczenia dziedziczenia

W praktyce często spotkać można błędne przekonanie, że akt poświadczenia dziedziczenia powoduje nabycie spadku. Stanowisko takie jest nieprawidłowe.

Zarówno postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, jak i akt poświadczenia dziedziczenia mają charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Oznacza to, że nie kreują prawa do spadku, lecz jedynie urzędowo potwierdzają stan prawny istniejący od chwili otwarcia spadku.

Zgodnie z art. 924 i 925 kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa go właśnie z tą chwilą. Późniejsze postępowanie sądowe lub czynność notarialna jedynie potwierdzają ten skutek.

Kiedy można sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia?

Nie każda sprawa spadkowa może zostać zakończona u notariusza.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz sporządza protokół dziedziczenia oraz dokonuje szczegółowej weryfikacji przesłanek ustawowych.

W szczególności konieczne jest:

• jednoczesne uczestnictwo wszystkich osób mogących wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi,
• zgodność uczestników co do okoliczności mających znaczenie dla dziedziczenia,
• brak sporu dotyczącego ważności testamentu,
• brak wcześniejszego prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia dotyczącego tego samego spadku,
• możliwość jednoznacznego ustalenia kręgu spadkobierców.

Szczególne znaczenie ma również wpis do Rejestru Spadkowego. Dopiero z chwilą rejestracji akt wywołuje skutki prawne przewidziane w ustawie. Jeżeli dotyczący tego samego spadku wpis już istnieje, rejestracja kolejnego aktu jest niedopuszczalna.

Kiedy notariusz odmówi sporządzenia aktu?

W praktyce kancelarii jedną z częstszych przyczyn skierowania klientów na drogę sądową jest występowanie jakiegokolwiek sporu pomiędzy potencjalnymi spadkobiercami.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy:

• kwestionowana jest ważność testamentu,
• istnieją wątpliwości co do zdolności testowania spadkodawcy,
• pojawiają się rozbieżności dotyczące kręgu spadkobierców,
• zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego,
• nie jest możliwe osobiste stawiennictwo wszystkich zainteresowanych.

Notariusz nie jest organem powołanym do rozstrzygania sporów. W razie ich wystąpienia właściwy pozostaje sąd spadku.

Jak przebiega procedura u notariusza?

Pierwszym etapem jest sporządzenie protokołu dziedziczenia. Notariusz ustala okoliczności mające znaczenie dla dziedziczenia, w szczególności datę śmierci spadkodawcy, jego ostatnie miejsce zamieszkania, krąg spadkobierców oraz istnienie ewentualnego testamentu.

Po złożeniu przez uczestników wymaganych oświadczeń i przedstawieniu niezbędnych dokumentów notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Następnie dokument zostaje wpisany do Rejestru Spadkowego. Dopiero z chwilą dokonania wpisu akt wywołuje skutki prawne.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Zakres wymaganych dokumentów zależy od konkretnej sprawy, jednak najczęściej konieczne są:

• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• akty stanu cywilnego spadkobierców (akty urodzenia lub małżeństwa),
• numer PESEL spadkodawcy,
• testament – jeżeli został sporządzony,
• dokumenty dotyczące majątku spadkowego, jeżeli są potrzebne do dokonania dalszych czynności.

Przed wizytą u notariusza warto upewnić się, jakie dokumenty będą wymagane w danej sprawie.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia oznacza podział majątku?

Otóż nie. To jedna z najczęściej pojawiających się wątpliwości. Akt poświadczenia dziedziczenia jednie potwierdza, kto nabył spadek i w jakich udziałach. Nie prowadzi natomiast do podziału poszczególnych składników majątku pomiędzy spadkobierców.

Jeżeli spadek przypada kilku osobom, a chcą one ustalić, kto otrzyma konkretną nieruchomość czy środki pieniężne – konieczne jest przeprowadzenia działu spadku – w drodze umowy albo postępowania sądowego.

Dlaczego warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika?

Choć uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia często jest szybsze od postępowania sądowego, nie każda sprawa kwalifikuje się do załatwienia u notariusza. W praktyce już na etapie analizy stanu faktycznego mogą pojawić się wątpliwości dotyczące ważności testamentu, kręgu spadkobierców, wcześniejszych oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku czy skutków podatkowych.

Profesjonalna pomoc prawna pozwala ocenić, czy możliwe jest sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia, przygotować niezbędne dokumenty, a także uniknąć błędów mogących wydłużyć postępowanie lub prowadzić do późniejszych sporów.

Każda sprawa spadkowa ma swoją specyfikę. Dlatego przed podjęciem decyzji o wyborze odpowiedniej drogi warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację i wskaże rozwiązanie najlepiej odpowiadające okolicznościom konkretnej sprawy.

Zapraszam do kontaktu!

Kancelaria Adwokacka Joanna Orzoł-Pabich ul. Piłsudskiego 4A/U1 73-110 Stargard

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]